موتور اتومبيل ( قسمت بیستم )

1. سنسور اکسیژن:

قطعه ای است فشنگی مانند با سوراخ هایی در نوک آن که روی لوله اگزوز نصب می شود. جنس فلز پوسته خارجی و داخلی متفاوت است و کار آن سنجش میزان O2 محیط با میزان  O2 گازهای خروجی از اگزوز می باشد همین غیر هم جنس بودن پوسته با مغزی باعث به وجود آمدن یک ولتاژ کم می شود و برای ECU  همین تغیرات ولتاژ کافی می باشد که تشخیص دهد میزان پاشش را کم و زیاد کند.

در صورت خرابی سنسور اکسیژن مصرف سوخت زیاد می شود و ماشین در دور آرام و زمانی که می خواهیم گاز دهیم ماشین کم می آورد و ریپ می زند و نیز چراغ عیب یاب روشن می شود .

2. سنسور ضربه(ناک سنسور) :

ناک سنسور روی بلوک سیلندر زیر منی فولد هوا نصب می شود و جنس آن از پیزو الکتریک میباشد که با لرزش موتور جریان کمی تولید و برای ECU می فرستد و وظیفه آن گرفتن لرزش موتور می باشد در اصل تعیین موقعیت میل لنگ است و فقط با دستگاه دیاگ قابل عیب یابی می باشد و در صورت خرابی ، موتور در دور آرام و با لرزش فراوان کار می کند که قابل تعمیر نبوده و باید تعویض شود .

3. سنسور دمای هوای منی فولد(مت سنسور) :

این وسیله در پیکان و پژو RD زیر منی فولد هوا و در خانواده پژو روی دریچه گاز و در پژو 206 روی منی فولد قرار دارد و وظیفه آن اندازه گیری دمای هوای ورودی به طوری که در تابستان و زمستان با توجه به دمای هوا ECU میزان پاشش را تنظیم کند . این قطعه از قطعاتی می باشد که اطلاعات را بهECU می فرستد در صورت خرابی موتور در دور آرام بد کار می کند. این قطعه قابل تعمیر نبوده و باید تعویض شود .

4. سنسور فشار هوای منی فولد (مپ سنسور) :

این وسیله در پژو RD روی منی فولد هوا نصب و در خانواده پژو روی سینی جلو و در پژو206 روی منی فولد هوا نصب می شود . کار آن تعین میزان فشار هوای ورودی به منی فولد می باشد و در صورت خرابی ماشین با دود سیاه رنگ کار میکند و مصرف سوخت بالا می رود و گاهی هم ماشین خاموش می گردد. قطعه قابل تعمیر نمی باشد و باید تعویض شود .

5. استپرموتور(موتور مرحله ای دور آرام):

این قطعه بر روی دریچه گاز نصب می شود و در تمام ماشینهای انژکتوری و نیز تمام محصولات ایران خودرو نیز وجود دارد دارای 4 پایه و همیشه مشکی رنگ و دارای یک سیم پیچ و یک سوزن می باشد سوزن آن دارای دو حرکت طولی و چرخشی و کورس حرکت طولی 8mm و زاویه چرخش آن 360 درجه می باشد.

وظیفه استپرموتور:

تنظیم دور آرام
ایجاد حالت ساسات در زمستان
در هنگام گرفتن کولر جبران کننده گشتاور موتور
هنگام چرخاندن فرمان در سرعت کمتر از 4Km یا زمان پارک یا زمانی که پا روی گاز نباشد جبران کننده گشتاور موتور می باشد.
در زمانی که پا ناگهانی از روی پدال گاز برداشته می شود (در سرعت های بالا)استپرموتور باعث می شود که شتاب موتور به سرعت افت نکند و شتاب منفی آن حالت منظمی داشته باشد.

در صورت خرابی:

زمانی که می خواهیم استارت بزنیم تا پا روی گاز نباشد موتور روشن نمی شود.
در حالت دور آرام موتور خود به خود گاز می خورد.
در دنده 1و2در حالت کم گاز ماشین ریپ می زند.

در صورت خرابی باید تعویض شود.

نکته: استپرموتور هر 2000Km باید سرویس شود و در صورت سرویس و یا باز کردن آن باید تجدید حافظه شود وگرنه ماشین در دور آرام خود به خود گاز می خورد.

6. سنسور موقعیت دریچه گاز:

در اصل یک پتانسیو متر می باشد که توسط محور پدال گاز مقاومت آن کم و زیاد می شود در تمام ماشینهای انژکتوری بر روی دریچه گاز نصب می شود و کار آن تعیین موقعیت دریچه گاز می باشد یا به طور ساده تر میزان باز بودن دریچه گاز را به ECU اطلاع می دهد.

در صورت خرابی:

ماشین در دور آرام خود به خود گاز می خورد .
در زمان شتاب گیری ماشین گاز نمی خورد یا با ریپ شدید گاز می خورد.

این قطعه قابل تعمیر نبوده و باید تعویض شود.

7. سنسور دور موتور:

یک قطعه دو پایه مشکی رنگ است که در تمام محصولات ایران خودرو و نیز تمامی ماشینهای انژکتوری وجود دارد و همیشه بر روی فلاویل و پوسته گیربکس بسته می شود.

ساختمان آن از یک سیم پیچ و یک آهنربای دائمی تشکیل شده و وظیفه آن تشخیص نقطه مرگ بالا یا TDC پیستون 1و4 می باشد بدین ترتیب که یک فلاویل کاذب پشت فلاویل اصلی قرار دارد ولی در یک نقطه حدود سه دندانه ندارد زمانی که همین نقطه مقابل سنسور دور موتور قرار می گیرد ولتاژ خروجی سنسور دور موتور تغییر پیدا می کند در این حالت ecu می فهمد که پیستون 1و4 در نقطه مرگ بالا قرار دارد پس دستور پاشش و جرقه صادر می شود .

در صورت معیوب بودن این قطعه موتور به هیچ وجه روشن نمی شود قابل تعمیر نیست و باید تعویض شود.

8. سنسور سرعت:

این سنسور در پیکان و پژو RD روی خروجی گیربکس و در خانواده پژو روی دیفرانسیل نصب می شود. ساختمان آن از یک سیم پیچ و یک آهنربای دائمی و یک مغزی مغناطیسی که مغزی در زمان حرکت خودرو توسط دنده کائوچویی در داخل قسمت آهنربایی به حرکت در می آید و یک جریان پالسی به پشت آمپر و ECU می فرستد،تشکیل شده است.

در پژو 206 این پالس به BSI و پشت آمپر فرستاده می شود و آمپر پالسها را دریافت کرده و متناسب با دور موتور ،مقدار کیلومتر را نشان می دهد.

در صورت معیوب شدن این قطعه کیلومتر از کار می افتد و زمانی که می خواهیم توقف کنیم ماشین خاموش می شود و در سربالایی ماشین کم می آورد.

این قطعه در پیکان و پژو RD قابل تعمیر می باشد ولی در خانواده پژو قابل تعمیر نیست و باید تعویض شود.

9. سنسور موقعیت میل سوپاپ:

این قطعه برای تعیین موقعیت تک تک پیستونها بر روی میل سوپاپ نصب می شود به طوری که ECU موقعیت پیستونی را که در حالت تراکم قرار دارد تشخیص می دهد و در داخل آن سوخت می پاشد.

این قطعه فقط بر روی پارس ،ELX ، RDX وجود دارد.

در صورت خرابی ماشین یا روشن نمی شود و یا خیلی بد کار می کند.

این قطعه قابل تعمیر نبوده و باید تعویض شود.

10. رله دوبل:

یک قطعه مشکی رنگ و 15پایه می باشد شکل ظاهری آن به صورت مکعب مستطیل و داخل آن دو عدد رله به صورت موازی وجود دارد وظیفه آن برق رسانی به ECU ،پمپ بنزین،سنسور اکسیژن،گرم کن دریچه گاز و خیلی از اجزای دیگر می باشد بر روی این قطعه همیشه یک جریان 12 ولتی وجود دارد که برق حافظه ECU نیز از این رله تامین می شود.زمانی که سویچ را باز می کنیم 3الی 5 ثانیه پمپ بنزین را به کار می اندازد.

در صورت معیوب شدن ماشین روشن نمی شود،چون برق قسمت سوخت رسانی و قسمت جرقه قطع می شود و اگر یکی از رله های آن قطع شود یکی از سیستم های بالا از کار می افتد.

یکی دیگر از نشانه های خرابی آن این است که زمانی که سوئیچ را روشن می کنیم چراغ عیب یابی روشن نمی شود.

11. واحد (Unit) فن:

قطعه ای است مکعب مستطیل شکل که اطلاعات را از حسگر قهوه ای گرفته و فن ها را در دماهای تعریف شده به کار می اندازد .در صورت معیوب شدن یا فن ها از کار می افتند و یا یکسره کار می کنند این قطعه قابل تعمیر نبوده و باید تعویض شود.

12. رله فن:

این قطعه روی سینی جلو و بالای سر موتور فن ها نصب شده و سه عدد می باشند و وظیفه آنها تامین برق موتور فن ها می باشد در صورت خرابی این قطعات یکی از فن ها و یا هر دوی آنها از کار می افتند این قطعه قابل تعمیر نبوده و باید تعویض شود.

13. انژکتور یا سوخت پاش:

ساختمان آن از یک سیم پیچ و یک نر و مادگی مخروطی شکل و یک فنر که پشت مخروطی نر قرار گرفته است ، تشکیل شده است. در حالت عادی فنر به مخروطی نر فشار آورده و دریچه را می بندد و در زمانی که قرار است سوخت پاشیده شود برای یک لحظه یک ولتاژ در سیم پیچ جریان می یابد بر اثر خاصیت جریان مغناطیسی  همان لحظه نری مخروطی به عقب کشیده می شود و با توجه به این که همیشه یک فشار  3الی5 باری از بنزین در ریل سوخت برقرار می باشد در همان لحظه که نری به عقب می آید سوخت پاش سوخت را می پاشد این جریان برق از ECU تامین می شود و زمانی که سوخت پاشیده شد جریان برق از روی سوخت پاش قطع شده و به طبع آن خاصیت مغناطیسی هم قطع می گردد و فنر مخروطی نر را توسط فنر به جلو می راند و مجرای سوخت را می بندد .

این قطعه خیلی حساس می باشد و در سرویس و نگهداری آن باید دقت کرد که با کوچکترین ذرات آشغال در سوخت ، مجرای آن مسدود می شود و نیز وجود آب در سوخت مانند یک نر و مادگی را می برد و آنها را لاغر می کند و همین امر باعث بالا رفتن مصرف سوخت می شود در صورتی که این قطعه (سوخت پاش) معیوب شود یکی از سیلندرها از کار می افتد. برای راه اندازی این قطعه یکسری کارها می توان روی آن انجام داد مانند گرفتن باد از خروجی به ورودی دادن شوک ولتاژ بالا و …..

14. پمپ بنزین:

پمپ بنزین دارای دونوع می باشد یکی IN TANK که داخل باک قرار دارد و دیگری IN LAIN که خارج قرار دارد و محل آن زیر صندلی عقب طرف شاگرد می باشد.

کار پمپ بنزین: پمپاژ بنزین از باک به ریل سوخت و تولید فشاری معادل 3 الی 5 بار می باشد مقاومت این قطعه در حدود 5/1 تا 2 اهم است و در مواردی که این مقاومت مقداری زیادتر می شود یعنی در حدود 5 اهم یا بالاتر پمپ بنزین در وسط روز که هوا گرمتر است از کار می افتد و موتور خاموش می گردد.

دو عامل که باعث می شود پمپ بنزین معیوب شود یکی وجود آب در بنزین و دیگری وجود آشغال و ذرات معلق در سوخت می باشد که همین ذرات معلق ورودی پمپ را مسدود و فشار وارده به پمپ را دو چندان می کند و باعث صدای اضافی در پمپ می شود و طول عمر پمپ را پایین می آورد.

برای همین باید هر 20000 کیلومتر یکبار پمپ بنزین های IN LAIN سرویس شود و هر 15000  کیلومتر باید صافی پمپ بنزین تعویض شود .

نکته1: از تمیز کردن صافی بنزین جداً خودداری کنید.

نکته2: بعد از سرویس پمپ بنزین باید چند قطره روغن موتور در ورودی پمپ ریخته شود.

نکته3: زمانی که پمپ های IN LAIN در گرما از کار می افتند اگر حدود 20 دقیقه در حالت خاموشی صبر کنیم که پمپ سرد شود اگر دوباره استارت بزنیم ماشین روشن می شود.

نکته :اگر مقاومت یک پمپ بی نهایت شود سوخته است و باید تعویض شود.

15. ریل سوخت:

این قطعه از دو لوله ی هم محور که یکی داخل دیگری قرار دارد ،تشکیل شده است و هر یک ازاین  لوله ها به وسیله یک تبدیل به شیلنگهای سوخت وصل شده اند در خانواده پیکان لوله داخلی ورودی سوخت و لوله خارجی برگشت می باشد و در 405،پارس و سمند ریل سوخت یک کانال است که از یک طرف ورودی و از طرف دیگر برگشت می باشد. در ROA و پژو 206 ریل سوخت دیگر برگشت ندارد و فقط یک ورودی دارد و برگشت آن در داخل باک می باشد روی ریل سوخت چهار عدد سوراخ وجود دارد که محل قرار گیری انژکتورها می باشد و انژکتورها نیز به وسیله 8 عددO رینگی در ریل سوخت و منی فولد هوا آب بندی شده اند در انتهای ریل سوخت رگلاتور فشار سوخت وجود دارد.

16. رگلاتور سوخت:

این قطعه از یک قابلمه ،یک دیافراگم،یک لوله مکنده و یک واسطه سوخت تشکیل شده است که در خانواده پیکان در انتهای ریل سوخت در 405 و پارس و سمند در سمت برگشت سوخت و در 206 و ROA در داخل باک قرار دارد وظیفه آن ثابت نگه داشتن فشار سوخت در یک رنج(حدود 3 بار) می باشد این قطعه خیلی دیر خراب شده خرابی آن هم از پارگی دیافراگم می باشد که اگر خراب شود ماشین در دورهای بالا کم می آورد و اگر دیافراگم آن پاره شود ماشین اصلاً روشن نمی شود.

این قطعه قابل تعمیر نبوده و در صورت خرابی باید تعویض شود.

17. منبع منی فولد هوا:

این منبع همیشه بر روی ورودی سوپاپهای هوا در ماشینهای انژکتوری نصب می شود وظیفه آن ذخیره سازی و حالت گردابی دادن به هوا می باشد و قطعاتی مانند مپ سنسور، مت سنسور،استپرموتور،پتانسیو متر ،دریچه گاز و … بر روی آن نصب می شود .در داخل این منبع در اثر گرد و غبار عبوری از صافی هوا و بخارات روغن که از موتور متصاعد می شود لجنی گریس مانند تشکیل می شود که همین باعث اختلال در کارکرد موتور می شود ،برای رفع این عیب باید هر 50000 کیلومتر یک بار با آب فشار قوی و گرم منبع منی فولد هوا شستسو داده شود.

18. منبع کاتالیزور:

این منبع در ماشینهای انژکتوری یک انباره اضافه شده به اگزوز می باشد که بعد از منی فولد دود بسته می شود وظیفه آن تجزیه و تبدیل هیدروکربن های سوخته نشده در دود می باشد این انباره پس از مدتی حالت لجنی در آن پدیدار می شود و یک بوی بد و گوگردی از آن به داخل متصاعد می شود که بوی تخم مرغ گندیده می دهد اگر 3 الی 4 بار بنزین سوپر ریخته شود این بوی بد رفع می شود.

درگاهی مواقع این لجن حسابی منبع را گرفته و باعث کاهش شدید قدرت موتور می شود که باید منبع عوض شود در مواقعی هم منبع را باید به کلی برداریم.

19. دریچه گاز:

این قطعه به صورت یک استوانه می باشد که در ابتدای منی فولد هوا بسته و کنترل کننده میزان ورودی هوا می باشد و قطعاتی مانند استپر موتور و سنسور دریچه گاز بر روی آن نصب می شود و نقش کلیدی در کارکرد موتور دارد این قطعه در اثر لجن گرفتگی کارش دچار اختلال می شود برای همین باید هر20000 کیلومتر یک بار سرویس شود.

نکته: گاهی مواقع افراد غیر متخصص دریچه گاز را سرویس می کنند که تنظیمات دریچه گاز بخصوص استپرموتور به هم می ریزد و موتور خود به خود گاز می خورد.

20 .جعبه فیوز:

در محصولات ایران خودرو دو نوع جعبه فیوز وجود دارد یکی جعبه فیوز اصلی و دیگری کالسکه ای ،در پیکان فقط جعبه فیوز اصلی وجود دارد که داخل محفظه موتور قرار دارد در طرف شاگرد است.

در پژو و RD جعبه فیوز اصلی زیر قاب فرمان و جعبه فیوز کالسکه ای داخل محفظه موتور طرف راننده قرار دارد در سمند هم همینطور است فقط گاهی جعبه فیوز اصلی هم در داخل محفظه موتور قرار می گیرد.

در پژو 206 هم دو نوع جعبه فیوز وجود دارد یکی BM34 ودیگری BSI که اولی در محفظه موتور و دیگری در زیر قاب فرمان است.